ΟΔΗΓΟΣ ΕΡΓΩΝ ΤΗΣ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ (1370-1690)
Επιμέλεια:
Arnold van Gemert
Anita Stamoulis
Dusjka Stijfhoorn
Saskia Alting
ΚΕΝΤΡΟ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ
Ηράκλειο Κρήτης 2002
Επιμέλεια έκδοσης: Τασούλα Μαρκομιχελάκη
Κωστής Ψυχογιός
Εικόνες εξωφύλλου και σελίδας τίτλου:
α) Από το βιβλίο
Έτυμολογικον μέγα (Βενετία 1499), διακοσμητική ξυλογραφία
του τυπογράφου Ζαχαρία Καλλιέργη με το όνομα του συνεταίρου του και χορηγού της
έκδοσης Νικολάου Βλαστού (βλ.
Layton 1994, εικ. 50).
β) To
Campo dei Creci (Πλατεία των Ελλήνων) στη Βενετία. Στην παλαιά αυτή χαλκογραφία
διακρίνονται ο ναός του Αγίου Γεωργίου των Ελλήνων με το κωδωνοστάσιό του (δεξιά)
και το Φλαγγίνειον Φροντιστήριον (αριστερά)· στο δεύτερο στεγάζεται σήμερα το
Ελληνικό Ινστιτούτο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών Βενετίας.
Εικόνα οπισθόφυλλου:
Κόσμημα του εκδότη και τυπογράφου ελληνικών έργων Antonio Pinelli στο
Εύχολόγιον, Βενετία 1619-1620 (βλ.
Layton 1994, εικ. 210). ΚΕΝΤΡΟ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ
(Aπόσπασμα πρακτικού της 20/9/2000)
Σήμερα, Τετάρτη 20 Σεπτεμβρίου 2000, και ώρα 19:00 στα γραφεία του Κέντρου Κρητικής Λογοτεχνίας στους Βαρβάρους (Μυρτιά)
συνήλθε το Δ.Σ. και [...] 5. Συζητήθηκε η πρόταση του προέδρου για την έκδοση μονογραφίας του κ. van Gemert με τίτλο:
«Οδηγός έργων της Κρητικής Λογοτεχνίας». Η πρόταση έγινε ομόφωνα
δεκτή.
Ο πρόεδρος: Σ.Ν. Φιλιππίδης. Ο γραμματέας: Ν. Γιγουρτάκης. Τα μέλη: Ρ. Κυπριωτάκης, αντιπρόεδρος, Κ. Μουτζούρης,
αναπλ. αντιπρόεδρος, Αιμ. Γάσπαρης, ταμίας, Μ. Πατεράκης, ΑΘ. Ψαρουλάκη. Copyright © 2002:
Arnold Fr. van Gemert
(Universiteit van Amsterdam) & «Κέντρο Κρητικής
Λογοτεχνίας»
(Βάρβαροι, Δήμος "Ν. Καζαντζάκης", Κρήτη, 70100)ISBN 960-86847-2-2
2. Εισαγωγή
Στο συνέδριο που οργάνωσε το 2000 το Κέντρο Κρητικής Λογοτεχνίας στους Βαρβάρους
του Δήμου «Ν. Καζαντζάκη» πρόσφερα το υλικό στο Κέντρο για να το δημοσιεύσει
είτε με τον παραδοσιακό τρόπο ως βιβλίο είτε με ηλεκτρονικό τρόπο στην
ιστοσελίδα του Κέντρου. Για το σκοπό αυτό ήλεγξα όλο το υλικό από την αρχή, το
ενημέρωσα με καινούργιες εκδόσεις και περιγραφές που είχαν δημοσιευθεί στο
μεταξύ και εφάρμοσα με συνέπεια τις αρχές που είχαμε εξαρχής συμφωνήσει.
Ως κρητικά παρουσιάζονται σ' αυτόν τον Οδηγό και έργα που
αποδίδονται μεν στην Κρήτη, αλλά που η κρητική τους ταυτότητα δεν έχει
αποδειχθεί ή αμφισβητείται κιόλας.
Το κάθε λήμμα αποτελείται από τις εξής ενότητες:
Τα έργα παρουσιάζονται με χρονολογική σειρά. Όταν δεν είναι ενιαία η παράδοση των
έργων ενός ποιητή (και παραδίδονται επομένως σε περισσότερα και διαφορετικά
χειρόγραφα), το κάθε έργο αποτελεί ένα χωριστό λήμμα. Έτσι τα ποιήματα του
Σαχλίκη π.χ. αποτελούν χωριστές ενότητες, ενώ αυτά του
Ντελλαπόρτα και του Σκλέντζα παρουσιάζονται ως ένα
λήμμα.
Στο τέλος ακολουθούν κατάλογοι των χειρογράφων (κατά τόπους) και των αντιγραφέων,
βιβλιογραφία των εκδόσεων, μελετών, βιβλιογραφιών και καταλόγων χειρογράφων, και
τέλος αλφαβητικό ευρετήριο των συγγραφέων και ανώνυμων έργων.
Ευχαριστούμε θερμά τη Βίκυ Δουλαβέρα που προσφέρθηκε να ελέγξει και
να συμπληρώσει, με βάση τη βιβλιογραφία του Sydney Research Project, τις
παραπομπές στις βιβλιοκρισίες.
Άμστερνταμ, Σεπτέμβριος 2001 Arnold van Gemert
3. Τα έργα
3.1.
Στέφανος Σαχλίκης
(± 1330-μετά το 1391)
Καταλόγιν της Πόθας
σύγχρονη έκδοση
χαρακτηριστικά της έκδοσης:
| γλώσσα | γλώσσα χφ. | μέτρο | κριτ. υπόμν. | ευρετήριο/γλωσσάριο |
| – | – | – | αρν. | γλωσσ. |
βιβλιοκρισίες:
- Κ. Krumbacher, BZ 5 (1896): 620-621
- Α. Nikitskij, Viz. Vrem. 4 (1897): 653-667
- Στέφ. Ξανθουδίδης, Βυζαντίς 1 (1909): 1-30
- Φ. Κουκούλες, Λαογραφία 3 (1911):
365-369
3.2.
Στέφανος Σαχλίκης
(± 1330-μετά το 1391)
Περί φίλων
| 201 ανομοιοκατάληκτοι πολιτικοί στίχοι |
| 1370-71- δεύτερη γραφή ±1385-90 (van Gemert 1980b:
73-74 ) |
σύγχρονη έκδοση
χαρακτηριστικά της έκδοσης:
| γλώσσα | γλώσσα χφ. | μέτρο | κριτ. υπόμν. | ευρετήριο/γλωσσάριο |
| – | – | – | αρν. | – |
βιβλιοκρισίες:
- Στέφ. Ξανθουδίδης, Βυζαντίς 1 (1909): 1-30
- Φ. Κουκούλες,Λαογραφία 3 (1911): 365-369
- Ε. Κακουλίδη, Ελληνικά 20 (1967): 264-265 [ =
βιβλιοκρισία της ανατύπωσης του Wagner 1874, Σπανός, Αθήναι
1961]
3.3. Στέφανος Σαχλίκης
(± 1330-μετά το 1391)
Περί Φυλακής
| 176 ανομοιοκατάληκτοι πολιτικοί στίχοι |
| 1370-71· δεύτερη γραφή ±1385-90 (van Gemert 1980b:
73-75) |
χειρόγραφα
| M | Montepessul. Scol. Medic. 4051,
ff. 123r-130r (Omont 1886:
49-50 ) |
| μετά το 1522, την άλωση της Ρόδου από τους Τούρκους
(Παναγιωτάκης 1987: 10 ) |
| αντιγραφέας: | ο φρα Νοέλ δε λα
Μπρω, προφανώς κάποιος ελληνομαθής Γάλλος Ιωαννίτης
ιππότης της Ρόδου (αυτ.: 8-10) |
σύγχρονες εκδόσεις
- κριτική έκδοση· βασίζεται στα Μ και Ρ
χαρακτηριστικά της έκδοσης: | γλώσσα | γλώσσα χφ. | μέτρο | κριτ. υπόμν. | ευρετήριο/γλωσσάριο |
| – | – | – | αρν. | – |
βιβλιοκρισίες:- Στέφ. Ξανθουδίδης, Βυζαντίς 1 (1909):
1-30 Φ. Κουκούλες, Λαογραφία 3 (1911): 365-369
- Ε. Κακουλίδη, Ελληνικά 20 (1967): 264-265
[=βιβλιοκρισία της ανατύπωσης του Wagner 1874, Σπανός,
Αθήναι 1961]
- κριτική έκδοση· βασίζεται στο Ν
χαρακτηριστικά της έκδοσης:| γλώσσα | γλώσσα χφ. | μέτρο | κριτ. υπόμν. | ευρετήριο/γλωσσάριο |
| – | – | – | αρν. | – |
βιβλιοκρισίες:- Κ. Krumbacher, BZ 5 (1896): 620-621
- Α. Nikitskij, Viz. Vrem. 4 (1897):
653-667
- Στέφ. Ξανθουδίδης, Βυζαντίς 1 (1909):
1-30
- Φ. Κουκούλες,Λαογραφία 3 (1911): 365-369
3.4. Στέφανος Σαχλίκης
(± 1330-μετά το 1391)
Βουλή των Πολιτικών
| 334 ομοιοκατάληκτοι πολιτικοί στίχοι (τετράστιχη κ.ά.
ομοιοκαταληξία) |
| 1370-71 (van Gemert 1980b: 73-74) |
χειρόγραφα
| Μ | Montepessul. Scol. Medic. 4052,
ff. 123r-130r (Omont 1886: 49-50) |
| μετά το 1522, την άλωση της Ρόδου από τους Τούρκους (Παναγιωτάκης 1987: 10) |
| αντιγραφέας: | ο φρα Νοέλ δε λα Μπρω, προφανώς κάποιος ελληνομαθής Γάλλος
Ιωαννίτης ιππότης της Ρόδου (αυτ.:
8-10) |
σύγχρονες εκδόσεις
- κριτική έκδοση· βασίζεται στα Μ και Ρ
χαρακτηριστικά της έκδοσης: | γλώσσα | γλώσσα χφ. | μέτρο | κριτ. υπόμν. | ευρετήριο/γλωσσάριο |
| – | – | – | αρν. | – |
βιβλιοκρισίες:Στέφ. Ξανθουδίδης, Βυζαντίς 1 (1909): 1-30
Φ. Κουκούλες, Λαογραφία 3 (1911): 365-369
Ε. Κακουλίδη, Ελληνικά 20 (1967): 264-265
[=βιβλιοκρισία της ανατύπωσης του Wagner 1874, Σπανός,
Αθήναι 1961]
- κριτική έκδοση· βασίζεται στο Ν
χαρακτηριστικά της έκδοσης:| γλώσσα | γλώσσα χφ. | μέτρο | κριτ. υπόμν. | ευρετήριο/γλωσσάριο |
| – | – | – | αρν. | γλωσσ. |
βιβλιοκρισίες:Κ. Krumbacher, BZ 5 (1896): 620-621 Α. Nikitskij, Viz. Vrem. 4 (1897): 653-667 Στέφ. Ξανθουδίδης, Βυζαντίς 1 (1909): 1-30 Φ. Κουκούλες, Λαογραφία 3 (1911):
365-369
3.5. Στέφανος Σαχλίκης
(± 1330-μετά το 1391)
Γκιόστρα των Πολιτικών
χειρόγραφα
| M | Montepessul. Schol. Medic. 4053, ff. 140v-141r (Omont 1886: 49-50) |
| μετά το 1522, την άλωση της Ρόδου από τους Τούρκους (Παναγιωτάκης 1987: 10) |
| αντιγραφέας: | ο φρα Νοέλ δε λα Μπρω, προφανώς κάποιος ελληνομαθής Γάλλος
Ιωαννίτης ιππότης της Ρόδου (αυτ.:
8-10) |
| Ρ | Paris, gr. 2909, ff. 139r-140r (Χατζηγιακουμής 1977:
213-215) |
| πρώτες δεκαετίες του 16ου αιώνα (Παναγιωτάκης 1987: 8) |
| γραμμένο από ένα χέρι (αυτ.: 8) |
| καλύτερο και πληρέστερο (αυτ.: 7) |
σύγχρονες εκδόσεις
- κριτική έκδοση· βασίζεται στα Μ και Ρ
χαρακτηριστικά της έκδοσης:| γλώσσα | γλώσσα χφ. | μέτρο | κριτ. υπόμν. | ευρετήριο/γλωσσάριο |
| – | – | – | αρν. | – |
βιβλιοκρισίες:- Στεφ. Ξανθουδίδης, Βυζαντίς 1 (1909):
1-30
- Φ. Κουκούλες,Λαογραφία 3 (1911):
365-69
- συνοπτική έκδοση· βασίζεται κυρίως στο Ρ
χαρακτηριστικά της έκδοσης:| γλώσσα | γλώσσα χφ. | μέτρο | κριτ. υπόμν. | ευρετήριο/γλωσσάριο |
| – | – | – | αρν. | – |
3.6. Στέφανος Σαχλίκης
(± 1330-μετά το 1391)
Συμβουλές στον Φραντζισκή
3.7. Στέφανος Σαχλίκης
(± 1330-μετά το 1391)
Αφήγησις παράξενος
3.8. ανώνυμος
Περί ξενιτείας
3.9. Λεονάρδος Ντελλαπόρτας (± 1330-1419/1420)
Ερωτήματα και Αποκρίσεις Ξένου και Αληθείας
Λόγοι παρακλητικοί προς τον Χριστόν και την Θεοτόκον
Λόγος περί ανταποδόσεως και Υπομνηστικόν
Στίχοι εις τον Επιτάφιον Θρήνον
3.10. ανώνυμος
[p.25]
Δημώδη ποιήματα αγνώστου συγγραφέως
3.11. Τζαμπλάκος
Ποίημα του Τζαμπλάκου
3.12. ανώνυμος
Ριμάδα κόρης και νιου
3.13. Μαρίνος Φαλιέρος (±1395-1474)
Όνειρο
3.14. Μαρίνος Φαλιέρος (±1395-1474)
Ιστορία και όνειρο
3.15. Μαρίνος Φαλιέρος (±1395-1474)
Θρήνος εις τα Πάθη και την Σταύρωσιν του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος ημών
Ιησού Χριστού
3.16. Μαρίνος Φαλιέρος (±1395-1474)
Ρίμα παρηγορητική
3.17. Μαρίνος Φαλιέρος (±1395-1474)
Λόγοι διδακτικοί
3.18. Ιωάννης Πικατόρος
Ρίμα θρηνητική εις τον πικρόν και ακόρεστον Άδην
3.19. Μπεργαδής (αρχές 15ου αι.)
Απόκοπος
3.20. ανώνυμος
Αλφάβητος: Άνθρωπε, πάσχεις και θαρρείς
3.21. ανώνυμος
Ανακάλημα της Κωνσταντινόπολης
3.22. Ναθαναήλ / Νείλος Μπέρτος
Ομιλίες
3.23. Ναθαναήλ / Νείλος Μπέρτος
Περί χηρευομένων
Περί ιερέων και πνευματικών
Περί μοναχών και χηρεμένων
Εις τον έβδομον αιώνα
3.24. ανώνυμος
Διήγησις της φουμιστής Βενετίας
3.25. περ-Ανδρέας Σκλέντζας (±1440 - ±1510)
Αίνοι προς την Ζωοδόχον πηγήν
Δέησις εις την αγίαν κοινωνίαν του μακαρίου κυρ Θωμά τε Ακίνου και
διδασκάλου της εκκλησίας μεταγλωττισμένη παρά του κυρ περ Ανδρέου
Σκλέντζα
Αι επτά θεραπείαι της Θεοτόκου
Ευχή εις το Άγιον Πνεύμα
Προσευχή στο Χριστό
Ύμνος στη Μαρία Μαγδαληνή
Ύμνος στον άγιο Φραγκίσκο της Ασίζης
3.26. ανώνυμος
Συναξάριον των ευγενικών γυναικών
3.27. ανώνυμος
Ριμάδα περί Βελισαρίου